Dərs 7.3 – Əmr cümləsi

LEKTİON 7.3 – der Befehlsatz

Əmr cümləsi bir şəxsin digərinə aşağıda verilən qaydada müraciət formasını bildirir:

1. Amiranə şəkildə / ərklə:
2. Amiranə şəkildə / ərklə:
3. Xahiş formasında:
4. Başlanğıca dəvət formasında:
2-ci şəxsin təki üçün, yəni “du” üçün
2-ci şəxsin cəmi üçün, yəni “ihr” üçün
Bir şəxsə hörmət mənasında, yəni “Sie” üçün
1-ci şəxsin cəmi olan “ “wir” üçün

1. Amiranə şəkildə / ərklə
2-ci şəxsin təki, yəni “du” üçün
əmr formasını düzəltmək elə də çətin deyildir. Lakin bunun üçün fellərin 4 qrup üzrə bolgüsü aparılır. Bu qruplar nəyin əsasında yarandığına baxaq:

I QRUP
2-ci və 3-cü şəxsin təkində kökdə olan -e səsinin qısa -i səsinə çevrilən fellər

sehen – görmək
nehmen – götürmək
lesen – oxumaq
geben – getmək
sprechen – danışmaq
essen – yemək

II QRUP
2-ci və 3-cü şəxsin təkində kökdə olan -a səsinin umlautlu  səsinə çevrilən fellər

fahren – getmək
schlafen – yatmaq
laufen – qaçmaq
laden – yükləmək

III QRUP
sonu -t, -d, -tm və -dm samit birləşməsi ilə bitən fellər

antworten – cavab vermək
melden – bildirmək
atmen – nəfəs almaq
widmen – həsr etmək

IV QRUP
digər fellər

sagen –demək
fragen – soruşmaq
schreiben – yazmaq
wohnen – yaşamaq
bekommen – almaq

Bundan sonra qruplar üzrə bütün fellərin 2-ci şəxsin təki üçün müvafiq təsrif formasını götürək:

du sieh st
du nimm st
du lie st
du gib st
du sprich st
du fähr st
du schläf st
du läuf st
du läd st
du antworte st
du melde st
du atme st
du widme st
du sag st
du frag st
du schreib st
du wohn st
du bekomm st

İndi isə “du” üçün əmr formasının düzəldilməsini şərti olaraq addımlara bölək. Onda qaydanın düzəldilməsini asanlıqla izləyə bilərik.Beləliklə:

1-ci addım:
Bütün qruplar üçün “du” şəxs əvəzliyi atılır.

sieh st
nimm st
lie st
gib st
sprich st
fähr st
schläf st
läuf st
läd st
antworte st
melde st
atme st
widme st
sag st
frag st
schreib st
wohn st
bekomm st

2-ci addım:
Bütün qruplar üçün 2-ci şəxsin təki üçün şəxs sonluğu olan “-st” atılır.

sieh
nimm
lie
gib
sprichHAZIRDIR
fähr
schläf
läuf
läd
antworte
melde
atme
widmeHAZIRDIR
sag
frag
schreib
wohn
bekomm

3-cü addım:
2-ci və 4-cü qrup fellərin sonuna -e əlavə edin.

sieh
nimm
lie
gib
sprichHAZIRDIR
fähre
schläfe
läufe
läde
antworte
melde
atme
widmeHAZIRDIR
sage
frage
schreibe
wohne
bekommeHAZIRDIR

4-cü addım:
2-ci qrup fellərin kökündən  hərfini -a hərfi ilə əvəz edin:

sieh
nimm
lie
gib
sprichHAZIRDIR
fa hre
schlafe
laufe
ladeHAZIRDIR
antworte
melde
atme
widmeHAZIRDIR
sage
frage
schreibe
wohne
bekommeHAZIRDIR

Beləliklə 2-ci şəxsin təki, yəni “du” üçün əmr forması hazırdır. İndi isə bir necə nümunə cümlələr yazaq:

I QRUP
2-ci və 3-cü şəxsin təkində kökdə olan -e səsinin qısa -i səsinə çevrilən fellər

sehen
1. Sieh mal auf den Speiseplan.
Menyuya bax görüm.

nehmen
2. Nimm diese Tasche.
Bu çantanı götür.

lesen
3. Lies den Text.
Mətni oxu.

II QRUP
2-ci və 3-cü şəxsin təkində kökdə olan -a səsinin umlautlu  səsinə çevrilən fellər

fahren
1. Fahr(e) in die Beethovenstrasse.
Bethoven küçəsinə sür.

schlafen
2. Schlaf(e) bis zur Mittagspause.
Nahar fasiləsinədək yat.

laufen
3. Laufe schnell nach Hause.
Tez evə qaç.

III QRUP
sonu -t, -d, -tm və -dm samit birləşməsi ilə bitən fellər
    arbeiten
1. Arbeite schnell.
Cəld işlə.

melden
2. Melde mir schriftlich.
Mənə yazılı bildir.

atmen
3. Atme tief.
Dərindən nəfəs al.

IV QRUP
digər fellər
    sagen
1. Sag(e) mir, wo warst du?
De görüm harada idin?

fragen
2. Frag(e) das mich nicht.
Məndən bunu soruşma.

 wohnen
3. Wohn(e) hier noch ein Monat.
Burada bir ay da yaşa.

DIQQƏTLI OLUN“sein” felinin 2-ci şəxsin təki üçün əmr forması
“sei”   kimi olur!

QEYD:
Unutmayın ki, şifahi danışıqda 2-ci və 4-cü qruplarda sonda olan –e səsi əsasən deyilmir. Hətta yazılı nitqdə də –e härfinin yazılmadığı hallara tez-tez rast gəlinir.

2. Amiranə şəkildə / ərklə
2-ci şəxsin cəmi , yəni “ihr” üçün
əmr formasını düzəltmək daha da asandır. İndi də qruplar üzrə fellərin 2-ci şəxs cəmi üçün, yəni “ihr” üçün olan təsrif formasını götürün. Sadəcə onu bilməliyik ki, 2-ci şəxsin cəmi, yəni “ihr” üçün əmr formasını düzəldərkən felləri qruplaq üzrə bölmək lazım deyil:

ihr seht
ihr nehmt
ihr lest
ihr gebt
ihr sprecht

ihr fahrt
ihr schlaft
ihr lauft

ihr antwortet
ihr meldet
ihr atmet
ihr widmet

ihr sagt
ihr fragt
ihr schreibt
ihr wohnt
ihr bekommt

İndi 2-ci şəxsin şəxs əvəzliyini, yəni “ihr” əvəzliyini bütün qruplar üzrə atın və beləliklə əmr forması artıq tamamilə hazırdır:

Seht
Nehmt
Lest
Gebt
Sprecht

Fahrt
Schlaft
Lauft

Antwortet
Meldet
Atmet
Widmet

Sagt
Fragt
Schreibt
Wohnt
Bekommt

Beləliklə, 2-ci şəxsin cəmi, yəni “ihr” üçün əmr forması hazırdır. İndi isə yuxarıdakı nümunə cümlələri 2-ci şəxsin cəmi, yəni“ihr” üçün uyğunlaşdıraraq yazaq.

sehen
1. Seht mal auf den Speiseplan.
Menyuya baxın.

nehmen
2. Nehmt diese Tasche.
Bu çantanı götürün

lesen
3. Lest den Text.
Mətni oxuyun.

fahren
1. Fahrt in die Beethovenstrasse.
Bethoven küçəsinə sürün.

schlafen
2. Schlaft bis zur Mittagspause.
Nahar fasiləsinədək yatin.

laufen
3. Lauft schnell nach Hause.
Tez evə qaçin.

arbeiten
1. Arbeitet schnell.
Cəld işləyin.

melden
2. Meldet mir schriftlich.
Mənə yazılı bildirin.

atmen
3. Atmet tief.
Dərindən nəfəs alın.

sagen
1. Sagt mir, wo wart ihr?
Deyin görüm harada idiniz?

fragen
2. Fragt das mich nicht.
Məndən bunu soruşmayın.

 wohnen
3. Wohnt hier noch ein Monat.
Burada bir ay da yaşayın.

3. Xahiş formasında
Bir şəxsə “Siz”, yəni “Sie” deyə müraciətdə
əmr formasını düzəltmək də çox asandır. Felin təsrifi qaydasında olan formasına sadəcə bir qədər yerdəyişmə etmək lazımdır. Sadəcə onu bilməliyik ki, “Sie” üçün əmr formasını düzəldərkən felləri qruplaq üzrə bölmək lazım deyil. Gəlin əvvəlcə ümumi təsrif qaydası üzrə “Sie” üçün formanı yazaq.:

Sie sehen
Sie nehmen
Sie lesen
Sie geben
Sie sprechen
Sie essen

Sie fahren
Sie schlafen
Sie laufen
Sie laden

Sie antworten
Sie melden
Sie atmen
Sie widmen

Sie sagen
Sie fragen
Sie schreiben
Sie wohnen
Sie bekommen

İndi isə sadəcə fellərlə şəxs əvəzliyinin yerini dəyişirik, yəni feli əvvələ keçirək.

Sehen Sie
Nehmen Sie
Lesen Sie
Geben Sie
Sprechen Sie
Essen Sie

Fahren Sie
Schlafen Sie
Laufen Sie

Antworten Sie
Melden Sie
Atmen Sie
Widmen Sie

Sagen Sie
Fragen Sie
Schreiben Sie
Wohnen Sie
Bekommen Sie

Beləliklə, 1-ci şəxsin hörmət mənasında “Sie” üçün əmr forması hazırdır. İndi isə yuxarıdakı nümunə cümlələri “Sie” üçün uyğunlaşdıraraq yazaq:     sehen
1. Sehen Sie mal auf den Speiseplan.
Menyuya baxın.

nehmen
2. Nehmen Sie diese Tasche.
Bu çantanı götürün

lesen
3. Lesen Sie den Text.
Mətni oxuyun.

fahren
1. Fahren Sie in die Beethovenstrasse.
Bethoven küçəsinə sürün.

schlafen
2. Schlafen Sie bis zur Mittagspause.
Nahar fasiləsinədək yatin.

laufen
3. Laufen Sie schnell nach Hause.
Tez evə qaçin.

arbeiten
1. Arbeiten Sie schnell.
Cəld işləyin.

melden
2. Melden Sie mir schriftlich.
Mənə yazılı bildirin.

atmen
3. Atmen Sie tief.
Dərindən nəfəs alın.

sagen
1. Sagen Sie mir, wo wart ihr?
Deyin görüm harada idiniz?

fragen
2. Fragen Sie das mich nicht.
Məndən bunu soruşmayın.

 wohnen
3. Wohnen Sie hier noch ein Monat.
Burada bir ay da yaşayın.

4. Başlamağa dəvət formasında
Özü də daxil 1-ci şəxsin cəmi, yəni “wir” üçün
1-ci şəxsin cəmi olan “wir” üçün əmr formasından danışarkən bilməliyik ki, əslində adam özü –özünə əmr edə bilməz. Bu forma sadəcə nəyəsə başlamağın lazım olduğunu bildirmək mənasında işlənilir. “gəlin gedək”“gəlin oxuyaq” və sair. Onu da bilməliyik ki, “wir” üçün əmr formasını düzəldərkən də felləri qruplar üzrə bölmək lazım deyil.

Bu formanı düzəltmək üçün əvvəlcə fellərin “wir” üçün təsrifini götürək.

wir sehen
wir nehmen
wir lesen
wir geben
wir sprechen
wir essen

wir fahren
wir schlafenbr wir laufen
wir laden

wir antworten
wir melden
wir atmen
wir widmen

wir sagen
wir fragen
wir schreiben
wir wohnen
wir bekommen

Bilməliyik ki, Bilmälizik ki, “wir” üçün əmr formasını düzəldərkən təsrif formasının əvvəlinə modal fel kimi tanıdığımız “wollen” felini əlavə etməklə məqğsədimizə çatmış oluruq. Beləliklə:

Wollen wir sehen
wollen wir nehmen
Wollen wir lesen
Wollen wir geben
Wollen wir sprechen
Wollen wir essen

Wollen wir fahren
Wollen wir schlafen
Wollen ir laufen
Wollen wir laden

Wollen wir antworten
Wollen wir melden
Wollen wir atmen
Wollen wir widmen

Wollen wir sagen
Wollen wir fragen
Wollen wir schreiben
Wollen wir wohnen
Wollen ir bekommen

Indi isə yuxarıdakı nümunə cümlələri 1-ci şəxsin cəmi, yəni “wir” üçün uyğunlaşdıraraq yazaq:

sehen
1. Wollen wir sehen mal auf den Speiseplan.
Gəlin menyuya baxaq.

nehmen
2. Wollen wir nehmen diese Tasche.
Gəlin bu çantanı götürək

lesen
3. Wollen wir lesen den Text.
Gəlin mətni oxuyaq.

fahren
1. Wollen wir fahren in die Beethovenstrasse.
Gəlin Bethoven küçəsinə sürək/gedək.

schlafen
2. Wollen wir schlafen bis zur Mittagspause.
Gəlin nahar fasiləsinədək yataq.

laufen
3. Wollen wir laufen schnell nach Hause.
Gəlin tez evə qaçaq.

arbeiten
1. Wollen wir arbeiten schnell.
Gəlin cəld işləyək.

melden
2. Wollen wir melden mir schriftlich.
Gəlin mənə yazılı bildirək.

atmen
3. Wollen wir atmen tief.
Gəlin dərindən nəfəs alaq.

sagen
1. Wollen wir sagen mir, wo wart ihr?
Gəlin mənə deyək görüm harada idik?

fragen
2. Wollen wir fragen das mich nicht.
Gəlin məndən bunu soruşmayaq.

 wohnen
3. Wollen wir wohnen hier noch ein Monat.
Gəlin burada bir ay da yaşayaq.

MƏNBƏ: www.deutsch.az

Bəyəndinizsə paylaşın:Share on Facebook2Share on Google+0Tweet about this on TwitterShare on VKShare on LinkedIn0
Bəyənmə sayı: 0 Çapa göndərmək Çapa göndərmək
loading...

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir