Sözün başlanğıc forması

Sözün qrammatik şəkilçiyə qədər olan hissəsi sözün başlanğıc forması adlanır. Sözün başlanğıc forması onun leksik mənasını bildilən hissəsidir. Məsələn, üz,-ür, üzgüçü-nün, üzgüçülük-də, qaz-ırdı, qazma–da, qazmaçı–ya, qazmaçılıq–da və s. Sözün başlanğıc forması ︺ işarəsi ilə göstərilir. İsimlərin başlanğıc forması adlıq hala uyğun Подробнее

Leksik və qrammatik şəkilçilər

Bəzi şəkilçilər kökə qoşulduqda sözün yalnız forması dəyişir, mənası isə dəyişmir. Belə şəkilçilər sözdəyişdirici və yaqrammatik şəkilçilər adlanır. Qrammatik şəkilçilər ∩ işarəsi ilə göstərilir. İsimlərdə cəm şəkilçisi, hal şəkilçiləri; feilərdə zaman şəkilçiləri, şəxs şəkilçiləri və s. qrammatik şəkilçilərdir. Başqa nitq hissələri Подробнее

Morfemika. Sözün tərkibi

Dil haqqında elmin sözün tərkibini (quruluşunu) öyrənən bölməsi morfemika (yunanca morfe – forma deməkdir) adlanır. Dilin mənalı hissələri, yəni kök, leksik və qrammatik şəkilçilər ayrı-ayrılıqda morfem adlanır. Sözün quruluşunu öyrənmək üçün onu tərkib hissələrinə ayırırlar. Sözün ayrılıqda işlənə bilən və leksik Подробнее

Eyniköklü sözlər

Eyni kökdən əmələ gələn sözlər eyniköklü sözlər adlanır. Məsələn, ək–əkin-əkinçi, su–suçu-sulamaq-sulu, bağ– bağça-bağban-bağçı-bağlıq-bağsız-bağçı, kəs(mək)-kəskin- kəsik-kəsici və s. Eyniköklü sözlər kökləri eyni olan düzəltmə sözlərdir. Onlar eyni kökə leksik şəkilçilər artırmaqla düzəlir. Eyniköklü sözlər, nümunələrdən göründüyü kimi, həm eyni bir nitq Подробнее

Mürəkkəb sözlərin əmələ gəlməsi və yazılışı

Söz yaradıcılığının mühüm vasitələrindən biri də bir neçə sözün birləşərək yeni mənalı mürəkkəb sözlər əmələ gətirməsidir. Mürəkkəb sözlər aşağıdakı müxtəlif yollarla əmələ gəlir: Iki müxtəlif mənalı sözün birləşməsi ilə. Məsələn, günəbaxan, dəvəquşu, yeraltı, əmioğlu, meşəbəyi, bağayarpağı, istiot və s. İki Подробнее

Söz yaradıcılığının əsas vasitələri

Sözyaradıcılığı dil haqqında elmin bir bölməsidir. Burada sözlərin hansı üsul və vasitələrlə yaranması öyrənilir. Dilimizdə söz yaradıcılığı leksik və qrammatik üsullara əsaslanır. Sadə sözlər leksik yolla, düzəltmə və mürəkkəb sözlər qrammatik yolla yaranır. Sözlərin leksik yolla əmələ gəlməsi alınma sözlər, Подробнее

Leksik təhlil

Leksik təhlil aparılarkən aşağıdakılar göstərilir: Sözün leksik mənası; Həqiqi və məcazi mənada işlənməsi; Sözün çoxmənalı və ya təkmənalı olması; Omonim, sinonim yaxud da antonim səciyyəli olub-olmaması; Ümumişlək olub-olmaması; Mənşəyinə görə hansı dilə məxsus olması. Leksik təhlil nümunələri: “Qələm” Leksik mənası Подробнее

Frazeoloji birləşmələr

Dilimizdə iki cür söz birləşməsi mövcuddur: sərbəst söz birləşməsi, sabit söz birləşməsi. Sabit söz birləşməsinə frazeoloji birləşmələr də deyilir. Frazeoloji birləşmələr tərkibcə dəyişməz, bütövlükdə məcazi bir mənanı bildirən sabit söz birləşmələridir. Məsələn, dabanına tüpürmək (qaçmaq), dilini saxlamaq (susnıaq), yanıb tökülmək Подробнее

Dialekt (şivə) sözləri

Dialekt sözləri yalnız bəzi rayon və kəndlərdə yaşayanların işlətdiyi sözlərdir. Məsələn: hancarı (necə), nimdər (döşəkcə), əppək (çörək) və s. Dialekt sözlərin ədəbi dildə qarşılığı vardır. Məslən, lapdan (dialektdə) – birdən (ədəbi dildə), cəviz (dialektdə) qoz (ədəbi dildə), maş (dialektdə) – Подробнее