Print

Sifətlərin quruluşca növləri

3 Bəyənmə Şərh yazmaq

Sifətlər quruluşuna görə sadə, düzəltmə və mürəkkəb olur.

Sadə sifətlər

Sadə sifətlər bir kökdən ibarət olur və kökün sonunda leksik şəkilçi olmur. Məsələn:

qırmızı, yüngül, boz, qara, qəşəng, zərif və s.

Düzəltmə sifətlər

Düzəltmə sifətlər söz köklərinə leksik şəkilçilər artırmaqla düzəlir. Məsələn:

sulu, sınıq, duzsuz, söhbətcil, evdəki, gümüşü və s.

Düzəltmə sifətlər, əsasən, isim və feldən düzəlir.

İsimlərdən düzələn sifətlər.

İsimlərdən sifət düzəltmək üçün aşağıdakı şəkilçilərdən istifadə olunur:

  • -lı4duzlu, sulu, daşlı, üzlü, mərhəmətli və s.
  • -sız4yağsız, duzsuz, etibarsız, ütüsüz, biliksiz və s.
  • ı4armudu, qızılı, gümüşü, tarixi və s.
  • -cıl4zarafatcıl, ölümcül, qohumcul, yuxucul və s.
  • -dakı2bağdakı, evdəki, çöldəki və s.
  • -i, -vikütləvi, inqilabi, tibbi, ənənəvi və s.

-lı4-sız4 şəkilçiləri bir-biri ilə qrammatik antonimlərdir.

Sonu saitlə bitən isimlərə -ı, -i leksik şəkilçiləri qoşularkən araya y samiti əlavə edilir. Məsələn: qəhvəyi, buğdayı, sürməyi, xurmayı və s.

  • -lıq4aylıq, həftəlik, gündəlik, yaxşılıq, qurbanlıq və s.
  • -ki4dünənki, gecəki, sabahkı, həminki, hazırkı və s.

Sifət düzəldən alınma şəkilçilər aşağıdakılardır:

  • -keşcəfakeş, zəhmətkeş, əzabkeş, qayğıkeş və s.
  • -dar – əməkdar, evdar və s.
  • -kartəmizkar, riyakar, xəyanətkar, xilaskar və s.
  • -xor rüşvətxor, müftəxor, çayxor və s.
  • -pərvərxəyalpərvər, vətənpərvər və s.
  • -pərəstxəyalpərəst, xalqpərəst, millətpərəst, şöhrətpərəst və s.
  • -amizibrətamiz, hikmətamiz və s.

Sifət düzəldən alınma şəkilçilərin bir qismi isə ön şəkilçilərdir:

  • nanaxoş, namərd, nainsaf, naşükür, nanəcib və s.
  • lalaməkan, laqeyd və s.
  • bibivəfa, bikef, bixəbər və s.
  • babaməzə, basəfa və s.
  • aanormal, asinxron və s.
  • antiantimillət, antidünya, antihumanist və s.

Fellərdən düzələn sifətlər.

Feldən sifət düzəltmək üçün aşağıdakı şəkilçilərdən istifadə olunur:

  • -ıcı4kəsici, boğucu, qıırucu, barışdırıcı və s.
  • -ıq4 (-q, -k)sınıq, qırıq, kəsik, əzik, böyük və s.
  • -ınc2qorxunc, gülünc və s.
  • -qın, -qun, -kin, -künsatqın, tutqun, kəskin, küskün və s.
  • -ğın, -ğun, -gin, -gündalğın, dolğun, gərgin, süzgün və s.
  • -qan, -kənçalışqan, sürüşkən və s.
  • -ağan, -əyənqaçağan, küsəyən, güləyən və s.
  • -caq2utancaq, sevincək və s.
  • -aqqorxaq, ürkək və s.
  • -ma2döymə, burma və s.
  • -gəndeyingən, əringən və s.

Feldən sifət düzəldən şəkilçilər öz dilimizə məxsus şəkilçilərdir.

Mürəkkəb sifətlər

Mürəkkəb sifətlər bir neçə sözün birləşməsindon əmələ gəlir. Məsələn: qaraqaş, enlikürək, ucaboylu, yekəbaş və s.

Mürəkkəb sifətlər aşağıdakı yollarla əmələ gəlir:

  1. İki sadə sözün birləşməsindən. Məsələn: alçaqdaban, göygöz, uzunsaç, şirindil və s.
  2. Bir sadə və bir düzəltmə sözün birləşməsindən. Məsələn: qaradinməz, beşmərtəbəli, çoxhecalı və s.
  3. İki düzəltmə sifətin (birincisi feldən, ikincisi isimdən düzələn) birləşməsindən. Məsələn: soyuqqanlı, açıqqəlbli, açıqürəkli və s.
  4. Mənsubiyyət şəkilçisi olan sözün iştirakı ilə. Məsələn: alnıaçıq, qəlbiqara, stolüstü, əliəyri, gözüyaşlı və s.
  5. Sadə və ya düzəltmə sifətlərin təkrarı ilə. Məsələn: acı-acı, uzun-uzun, dadlı-dadlı, qalaq-qalaq və s.
  6. Yaxın və ya əks mənalı sözlərin birləşməsindən. Məsələn: daşlı-kəsəkli, bağlı-bağatlı, ağlı-qaralı, böyüklü- kiçikli və s.
  7. Biri və ya hər ikisi ayrılıqda işlənə bilməyən sözlərin birləşməsindən. Məsələn: qara-qura, əyri-üyrü, xırda- mırda, kələ-kötür və s.
  8. Qeyri sözü ilə sifətin birləşməsi. Məsələn: qeyri- müəyyən, qeyri-adi, qeyri-aktiv, qeyri-fəal və s.

1-4-cü üsullarla yaranan mürəkkəb sifətlər bitişik, 5- 8-ci üsullarla yarananlar isə defıslə yazılır.

Orfoqrafik Səhv tapdınız? Səhv yazılmış sözü seçin və Ctrl + Enter düymələrini basın.

Sifətlərin quruluşca növləri
5 / 2 səs

Digər maraqlı məqalələrimiz

loading...

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir

Orfoqrafiya səhvi bildirişi

Aşağıdakı hissə sayt rəhbərliyinə göndəriləcəkdir: